بارندگی شدید همیشه به معنی وقوع سیل نیست، اما وقتی حجم زیادی از بارش در مدت کوتاهی رخ می دهد، شرایط یک رودخانه آرام، مسیل خشک یا جاده معمولی می تواند در چند دقیقه تغییر کند. در چنین وضعیتی مهم ترین کار این است که پیش از نزدیک شدن خطر، بدانیم کجا نباید بمانیم، چه وسایلی باید آماده کنیم و هنگام مشاهده جریان سیلاب چه تصمیمی بگیریم. برای مسافرانی که اخبار گردشگری و وضعیت مسیرها را دنبال می کنند، مراجعه به دنیاگردی می تواند بخشی از برنامه ریزی سفر باشد، اما در روزهای ناپایدار جوی، اطلاعیه های رسمی هواشناسی و مدیریت بحران باید در اولویت تصمیم گیری قرار بگیرند.
این موضوع فقط به سفرهای داخلی مربوط نیست. مسافری که برای یک مقصد خارجی برنامه ریزی می کند و مثلا مشغول بررسی قیمت تور تایلند است نیز بهتر است پیش از حرکت، وضعیت آب و هوای مبدا، مقصد، مسیر فرودگاه و شرایط پرواز را بررسی کند. بارش شدید می تواند دسترسی جاده ای، زمان حرکت و برنامه سفر را تحت تاثیر قرار دهد؛ بنابراین تصمیم گیری درباره سفر باید بر اساس آخرین هشدارهای رسمی انجام شود.
در سفرهای جاده ای داخل کشور، موضوع حساس تر است. اگر قرار است در روزهای بارانی به طبیعت، مناطق کوهستانی یا شهرهای شمالی بروید، بررسی شرایط مسیر پیش از حرکت ضروری است. صفحه تورهای گردشگری داخلی نشان می دهد بسیاری از سفرهای داخلی به مقاصد طبیعی، جنگلی و کوهستانی انجام می شوند؛ همان مناطقی که هنگام بارش سنگین باید احتمال طغیان رودخانه، آبگرفتگی و بسته شدن مسیرهای فرعی را جدی گرفت.
پیش از وقوع سیل چه کارهایی باید انجام دهیم؟
بخش مهمی از ایمنی در برابر سیل پیش از شروع بحران اتفاق می افتد. زمانی که هشدار بارندگی شدید یا احتمال سیلاب صادر شده، هنوز فرصت دارید محل اقامت، خودرو، مدارک و وسایل ضروری را آماده کنید. اشتباه رایج این است که افراد تصور می کنند تا زمانی که آب وارد خیابان نشده خطری وجود ندارد، در حالی که سیلاب ناگهانی ممکن است خیلی سریع شکل بگیرد.
اگر در منطقه ای نزدیک رودخانه، مسیل، دره یا دامنه کوه حضور دارید، نخست موقعیت خود را نسبت به مسیر احتمالی جریان آب بررسی کنید. اقامت در حریم رودخانه، حتی اگر هوا در لحظه آرام باشد، انتخاب مطمئنی نیست. بارندگی شدید ممکن است در چند کیلومتر بالاتر اتفاق افتاده باشد و جریان آب بدون بارش قابل توجه در محل اقامت شما به منطقه برسد.
در خانه یا اقامتگاه نیز بهتر است مدارک، داروها، تلفن همراه، شارژر، چراغ قوه و وسایل ضروری در جایی قرار بگیرند که در صورت نیاز به تخلیه سریع، دسترسی به آنها آسان باشد. اگر دستور تخلیه صادر شد، جمع کردن وسایل غیرضروری نباید باعث از دست رفتن زمان شود.
کیف اضطراری سیل چه وسایلی داشته باشد؟
یک کیف سبک و در دسترس می تواند هنگام تخلیه اضطراری بسیار مفید باشد. وسایل مورد نیاز هر خانواده متفاوت است، اما موارد زیر معمولا کاربرد بیشتری دارند:
- آب آشامیدنی، خوراکی ماندگار، داروهای ضروری، جعبه کمک های اولیه، چراغ قوه، باتری یا پاوربانک، لباس گرم، وسایل بهداشتی، مقداری پول نقد، شماره تماس های ضروری و نسخه یا تصویر مدارک مهم در پوشش ضد آب.
اگر کودک، سالمند یا فردی با بیماری خاص همراه شماست، نیازهای او را جداگانه در نظر بگیرید. داروهایی که باید در ساعت مشخص مصرف شوند نباید در آخرین لحظه جستجو شوند.
مهم ترین خطر هنگام سیلاب چیست؟
یکی از خطرناک ترین اشتباه ها، دست کم گرفتن قدرت آب در حال حرکت است. ظاهر یک خیابان آب گرفته یا یک جوی پرآب ممکن است فریب دهنده باشد. عمق واقعی آب دیده نمی شود و زیر سطح آن ممکن است چاله، شکستگی آسفالت، کانال، جسم تیز یا جریان بسیار قوی وجود داشته باشد.
به همین دلیل وارد آب سیلاب نشوید؛ نه برای عبور پیاده، نه با موتورسیکلت و نه با خودرو. اگر به بخشی از جاده رسیدید که آب از روی آن عبور می کند، بهترین تصمیم بازگشت و انتخاب مسیر جایگزین است. چند دقیقه تاخیر در سفر بسیار کم خطرتر از ورود به مسیری است که شرایط کف و سرعت آب آن مشخص نیست.
قبل و هنگام سیل؛ تفاوت تصمیم های درست چیست؟
| موقعیت | اقدام مناسب | کاری که نباید انجام دهید |
|---|---|---|
| هشدار بارندگی شدید | بررسی هشدارهای رسمی و آماده کردن وسایل ضروری | بی توجهی به هشدار یا حرکت به سمت مناطق پرخطر |
| اقامت نزدیک رودخانه | ترک حریم رودخانه و رفتن به محل امن | چادر زدن، توقف خودرو یا ماندن کنار آب |
| صدور دستور تخلیه | حرکت سریع از مسیر اعلام شده | ماندن برای جمع کردن وسایل یا فیلم گرفتن |
| آبگرفتگی جاده | توقف و انتخاب مسیر دیگر | عبور آزمایشی با خودرو |
| بالا آمدن سریع آب | رفتن به نقطه امن و مرتفع | حرکت به سمت مسیل، پل یا رودخانه |
| نیاز به امداد | تماس با نیروهای امدادی و اعلام موقعیت دقیق | حرکت بدون برنامه در مسیر ناشناخته |
هنگام وقوع سیل چه کنیم؟
اگر آب شروع به بالا آمدن کرده، زمان تصمیم گیری کوتاه می شود. نخست از مسیر جریان آب فاصله بگیرید. اگر مسئولان دستور تخلیه داده اند، آن را به تاخیر نیندازید. رفتن به منطقه امن و مرتفع باید نسبت به نجات وسایل شخصی اولویت داشته باشد.
در فضای باز، از رودخانه، مسیل، کانال آب، دره و نقاط گود فاصله بگیرید. تصور نکنید چون یک مسیر را بارها در شرایط عادی طی کرده اید، هنگام سیل هم همان اندازه امن است. شکل زمین، عمق آب و مقاومت جاده ممکن است در مدت کوتاهی تغییر کند.
یکی از رفتارهای پرخطر در سال های اخیر، نزدیک شدن به سیلاب برای عکاسی یا فیلم گرفتن است. جریان خروشان آب یک منظره گردشگری نیست. ایستادن در حاشیه رودخانه، روی پل یا نزدیک مسیل می تواند فرد را در معرض تغییر ناگهانی سطح آب قرار دهد.
اگر هنگام رانندگی با سیلاب روبرو شدیم چه کنیم؟
راننده معمولا نمی تواند از داخل خودرو عمق آب یا وضعیت سطح جاده را تشخیص دهد. اگر جاده در مقابل شما آب گرفته است، وارد آن نشوید و مسیر دیگری پیدا کنید. حتی اگر خودروهای دیگر از مسیر عبور کرده باشند، این موضوع تضمینی برای ایمنی خودروی شما نیست؛ ارتفاع خودرو، وزن، نوع مسیر و شدت جریان آب ممکن است متفاوت باشد.
اگر بارندگی شدید است، سرعت را کم کنید و فاصله ایمن بیشتری با خودروی مقابل داشته باشید. از توقف در حاشیه رودخانه، زیر پل های آبگذر و مسیرهایی که احتمال جاری شدن روان آب در آنها وجود دارد خودداری کنید.
اگر پیش از سفر داخلی قصد انتخاب مقصد دارید، صفحه تور ایران می تواند برای شناخت گزینه های سفر مفید باشد، اما در دوره هشدار قرمز یا نارنجی هواشناسی، تغییر زمان حرکت یا مقصد تصمیم منطقی تری از اصرار بر اجرای برنامه قبلی است.
آیا می توان از روی ظاهر رودخانه خطر سیل را تشخیص داد؟
نه همیشه. یکی از ویژگی های سیلاب این است که ممکن است آب ناشی از بارندگی در منطقه دیگری وارد رودخانه شود. ممکن است در محل حضور شما باران شدیدی نبارد، اما در بالادست بارش سنگین رخ داده باشد.
افزایش ناگهانی سرعت آب، تغییر رنگ رودخانه، حرکت شاخه ها و اجسام بزرگ همراه جریان و بالا رفتن سریع سطح آب از نشانه های خطر هستند. با این حال نباید منتظر مشاهده این نشانه ها ماند. وقتی هشدار رسمی صادر شده، دور شدن از حریم رودخانه تصمیم ایمن تری است.
آیا زیر پل هنگام بارندگی شدید جای امنی است؟
به طور کلی نباید پل، آبگذر یا حاشیه رودخانه را به عنوان پناهگاه سیل انتخاب کرد. پل دقیقا روی مسیر عبور آب قرار دارد و افزایش حجم جریان می تواند شرایط اطراف آن را تغییر دهد. همچنین احتمال آسیب دیدن مسیر دسترسی یا زیرساخت وجود دارد.
اگر در خودرو هستید و مسیر پیش رو به دلیل آبگرفتگی بسته شده، بهتر است پیش از رسیدن به محدوده خطر تغییر مسیر دهید. منتظر ماندن در نقطه ای نزدیک جریان آب انتخاب مناسبی نیست.
در سفرهای طبیعت گردی هنگام هشدار سیل چه کنیم؟
طبیعت گردی در دره ها، حاشیه رودخانه ها و مناطق کوهستانی در روزهای دارای هشدار شدید جوی می تواند خطر زیادی داشته باشد. برنامه پیاده روی، کوهنوردی، کمپینگ و اقامت در کنار رودخانه بهتر است به زمان دیگری منتقل شود.
در برنامه ریزی سفر، فقط وضعیت هوای شهر مقصد را بررسی نکنید. مسیر جاده ای، ارتفاعات اطراف، گردنه ها و مناطقی که باید از آنها عبور کنید نیز اهمیت دارند. برای مطالعه سایر مطالب برنامه ریزی سفر می توانید بخش مقالات گردشگری را ببینید، اما برای تصمیم نهایی درباره حرکت در شرایط نامساعد، اطلاعیه دستگاه های رسمی ملاک مطمئن تری است.
اگر در خانه خطر ورود آب وجود دارد چه کنیم؟
اگر پیش از رسیدن سیلاب زمان کافی دارید، وسایل مهم و مدارک را از طبقات پایین و زیرزمین خارج کنید. وسایل برقی باید از خطر تماس با آب دور باشند. درباره قطع برق یا گاز در شرایط اضطراری نیز باید بر اساس دستورالعمل مسئولان محلی و بدون انجام کار خطرناک اقدام شود.
هرگز برای نجات وسیله ای که آب به محل آن رسیده وارد جریان آب نشوید. خسارت مالی قابل جبران است، اما ورود به آب آلوده و متحرک می تواند باعث سقوط، برق گرفتگی، جراحت یا گرفتار شدن شود.
بعد از صدور هشدار سیل آیا سفر را لغو کنیم؟
پاسخ به سطح هشدار، مقصد و مسیر بستگی دارد. اگر مقام های مسئول از مردم خواسته اند سفر غیرضروری انجام ندهند، منطقی است برنامه سفر به زمان دیگری منتقل شود. هدف چنین هشدارهایی کاهش حضور خودروها و افراد در مسیرهای پرخطر و فراهم شدن امکان فعالیت بهتر نیروهای امدادی است.
افرادی که سفر ضروری دارند باید قبل از حرکت وضعیت جاده را بررسی کنند، باک خودرو را در سطح مناسب نگه دارند و آب، خوراکی و پوشاک مناسب همراه داشته باشند. حرکت بدون بررسی وضعیت مسیر در شرایطی که احتمال سیلاب وجود دارد ریسک غیرضروری ایجاد می کند.
پرسش های پرتکرار درباره سیل و سیلاب
هنگام سیل به ارتفاعات برویم یا در خانه بمانیم؟
یک پاسخ ثابت برای تمام موقعیت ها وجود ندارد. اگر دستور تخلیه صادر شده باید طبق مسیر اعلام شده حرکت کنید. اگر در فضای باز نزدیک مسیل یا رودخانه هستید، فاصله گرفتن از مسیر آب و رسیدن به محل امن و مرتفع اهمیت زیادی دارد.
آیا خودروهای شاسی بلند می توانند از آب عبور کنند؟
نوع خودرو تضمین کننده ایمنی نیست. جریان آب می تواند خودرو را جابجا کند یا جاده زیر آب آسیب دیده باشد. مشاهده آب روی مسیر به معنی قابل عبور بودن آن نیست.
در زمان سیل برای کمک با چه شماره ای تماس بگیریم؟
در ایران، شماره امدادی ۱۱۲ هلال احمر برای شرایط اضطراری و امداد و نجات فعال است. هنگام تماس، موقعیت خود، نوع حادثه، تعداد افراد درگیر و نشانه های قابل تشخیص محل را تا حد امکان دقیق اعلام کنید.
آیا بعد از قطع باران خطر سیل تمام می شود؟
خیر. روان آب و جریان رودخانه ممکن است پس از پایان بارش نیز افزایش پیدا کند. بارندگی در بالادست هم می تواند با تاخیر به مناطق پایین دست برسد. بنابراین پایان باران به تنهایی نشانه پایان خطر نیست.
جمع بندی؛ در برابر سیل عجله برای فرار مهم نیست، تصمیم درست مهم است
سیلاب معمولا زمانی خطرناک تر می شود که افراد آن را دست کم می گیرند. ماندن کنار رودخانه برای تماشا، عبور آزمایشی از جاده آب گرفته، تاخیر در تخلیه و ادامه سفر غیرضروری از رفتارهایی هستند که می توانند یک موقعیت قابل کنترل را به حادثه تبدیل کنند.
پیش از سیل، هشدارهای رسمی را دنبال کنید، کیف اضطراری داشته باشید و از توقف در حریم رودخانه و مسیل دوری کنید. هنگام سیلاب وارد آب نشوید، مسیرهای آب گرفته را دور بزنید و در صورت دستور تخلیه، بدون اتلاف وقت حرکت کنید. در شرایط بحرانی، هیچ عکس، خودرو، چمدان یا برنامه سفری ارزش به خطر انداختن جان انسان را ندارد.
